<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X26n0548"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 548 般若心经斫轮解</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 548 般若心经斫轮解</title> <author>明 通容述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">548</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">般若心经斫轮解</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00416"> <charName>CBETA CHARACTER CB00416</charName> <mapping cb:dec="983456" type="PUA">U+F01A0</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7B92</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>帚</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+帚]</value></charProp></char> <char xml:id="CB00501"> <charName>CBETA CHARACTER CB00501</charName> <mapping cb:dec="983541" type="PUA">U+F01F5</mapping> <mapping type="unicode">U+4B7E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>驮</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[马*犬]</value></charProp></char> <char xml:id="CB00527"> <charName>CBETA CHARACTER CB00527</charName> <mapping cb:dec="983567" type="PUA">U+F020F</mapping> <mapping type="unicode">U+284CD</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[这-言+(序-予+手)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB01403"> <charName>CBETA CHARACTER CB01403</charName> <mapping cb:dec="984443" type="PUA">U+F057B</mapping> <mapping type="unicode">U+361E</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[囗@力]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15117"> <charName>CBETA CHARACTER CB15117</charName> <mapping cb:dec="998157" type="PUA">U+F3B0D</mapping> <mapping type="unicode">U+2007C</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[、/(、*、)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15154"> <charName>CBETA CHARACTER CB15154</charName> <mapping cb:dec="998194" type="PUA">U+F3B32</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>鹞</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(采-木+(工/山))*鸟]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-01T10:23:07"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0548.0845c" n="0845c"/> <lb ed="X" n="0845c01"/> <lb ed="X" n="0845c02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 548-A 心经斫轮解序</cb:mulu><head>No. 548-A <lb ed="X" n="0845c03"/><lb ed="R041" n="0876b01"/> 心经斫轮解序</head> <lb ed="X" n="0845c04"/> <lb ed="X" n="0845c05"/><lb ed="R041" n="0876b02"/><p xml:id="pX26p0845c0501">泰昌元年余于雲门结冬时値雨雪以寂寥中与二 <lb ed="X" n="0845c06"/><lb ed="R041" n="0876b03"/>三法友聚话道及诸经吾辈辄演却心经一种未尝 <lb ed="X" n="0845c07"/><lb ed="R041" n="0876b04"/>措词他日倘为人天座主不可于此徒默而去也余 <lb ed="X" n="0845c08"/><lb ed="R041" n="0876b05"/>遂命笔註成厥工十日乃竣越明年 <lb ed="X" n="0845c09" type="honorific"/><lb ed="R041" n="0876b06"/>天启辛酉春闻一雨师开演楞严敬将此解往就正 <lb ed="X" n="0845c10"/><lb ed="R041" n="0876b07"/>焉师既一览卷而怀之承允作序乃讲席内交际旁 <lb ed="X" n="0845c11"/><lb ed="R041" n="0876b08"/>午其约不果以後再晤无期阅今不觉<anchor xml:id="nkr_note_add_0845c1101" n="0845c1101"/><anchor xml:id="beg0845c1101" n="0845c1101"/>已<anchor xml:id="end0845c1101"/>七稔矣是 <lb ed="X" n="0845c12"/><lb ed="R041" n="0876b09"/>解于囊包中检出亦成故物矣然昔之所作今之所 <lb ed="X" n="0845c13"/><lb ed="R041" n="0876b10"/>观有不翅富岁之见凶岁烬之可矣乃闻五百比丘 <lb ed="X" n="0845c14"/><lb ed="R041" n="0876b11"/>各解<persName>佛</persName>言而问谁当<persName>佛</persName>意<persName>佛</persName>云皆非我意众曰既非 <lb ed="X" n="0845c15"/><lb ed="R041" n="0876b12"/><persName>佛</persName>意将无得罪<persName>佛</persName>云虽非我意各顺正理堪为圣教 <lb ed="X" n="0845c16"/><lb ed="R041" n="0876b13"/>有福无罪據此则旧解存留而有新意不妨後录以 <lb ed="X" n="0845c17"/><lb ed="R041" n="0876b14"/>明先後皆解<persName>佛</persName>言耳且註经之志有欲就其廣博而 <lb ed="X" n="0845c18"/><lb ed="R041" n="0876b15"/>乐多闻者有欲就其好简而从略者亦欲就其彼此 <lb ed="X" n="0845c19"/><lb ed="R041" n="0876b16"/>偏长得所宗者故讲肆看解务要虚心不可是此以 <lb ed="X" n="0845c20"/><lb ed="R041" n="0876b17"/>非彼故曰所恶执一者为其贼道也擧一而废百也 <lb ed="X" n="0845c21"/><lb ed="R041" n="0876b18"/>虽然心经之解如汗牛充栋其有金声而玉振则余 <lb ed="X" n="0845c22"/><lb ed="R041" n="0877a01"/>此解亦不复论量矣兹因福严蔡居士请梓以志其 <lb ed="X" n="0845c23"/><lb ed="R041" n="0877a02"/>岁月如此。</p><p xml:id="pX26p0845c2305" cb:place="inline">别峰通容识</p></cb:div> <lb ed="X" n="0845c24"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0548.0846a" n="0846a"/> <lb ed="X" n="0846a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">般若波罗蜜多心经斫轮解</cb:mulu> <lb ed="X" n="0846a02"/><cb:docNumber>No. 548</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0846a03"/><lb ed="R041" n="0877a04"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>般若波罗蜜多心经斫轮解</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0846a04"/> <lb ed="X" n="0846a05"/><lb ed="R041" n="0877a05"/><byline cb:type="author">明福州後学释 费隐通容 述</byline> <lb ed="X" n="0846a06"/><lb ed="R041" n="0877a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0846a0601">般若梵语此云智慧波罗蜜多梵语此云彼岸到 <lb ed="X" n="0846a07"/><lb ed="R041" n="0877a07"/>義取到彼岸般若之義尊重智慧之義轻薄今依 <lb ed="X" n="0846a08"/><lb ed="R041" n="0877a08"/>尊重不翻故存梵语以立名焉且般若之義有其 <lb ed="X" n="0846a09"/><lb ed="R041" n="0877a09"/>五种一曰实相二曰观慧三曰文字四曰境界五 <lb ed="X" n="0846a10"/><lb ed="R041" n="0877a10"/>曰眷属言实相般若者以所证之理元本真实当 <lb ed="X" n="0846a11"/><lb ed="R041" n="0877a11"/>体实相也观慧般若者以能证之智了诸法空更 <lb ed="X" n="0846a12"/><lb ed="R041" n="0877a12"/>无障碍顿契心源也文字般若者以能诠教体称 <lb ed="X" n="0846a13"/><lb ed="R041" n="0877a13"/>理无遗非世俗文字不情之具也境界般若者以 <lb ed="X" n="0846a14"/><lb ed="R041" n="0877a14"/>境缘了无好醜不兴憎爱了了常如也眷属般若 <lb ed="X" n="0846a15"/><lb ed="R041" n="0877a15"/>者以理与神御诸所有法妙契寰中不悖不偝统 <lb ed="X" n="0846a16"/><lb ed="R041" n="0877a16"/>为一理也今观此经实该五焉盖所证之理真空 <lb ed="X" n="0846a17"/><lb ed="R041" n="0877a17"/>一法不存如五蕴六入十二处十八界四谛十二 <lb ed="X" n="0846a18"/><lb ed="R041" n="0877a18"/>缘六度等法当体全空元本实相即实相般若也 <lb ed="X" n="0846a19"/><lb ed="R041" n="0877b01"/>如观自在菩萨行深般若波罗蜜多时照见五蕴 <lb ed="X" n="0846a20"/><lb ed="R041" n="0877b02"/>等即观慧般若以能一念照见万法根元顿入无 <lb ed="X" n="0846a21"/><lb ed="R041" n="0877b03"/>生即观慧般若也<persName>佛</persName>洎菩萨能所神会观根逗教 <lb ed="X" n="0846a22"/><lb ed="R041" n="0877b04"/>随时阐義就此一经文字纵横作大利益非世俗 <lb ed="X" n="0846a23"/><lb ed="R041" n="0877b05"/>不情之具即文字般若也如後文菩提萨埵依般 <lb ed="X" n="0846a24"/><lb ed="R041" n="0877b06"/>若故心无罣碍无有恐怖远離顚倒梦想究竟涅 <pb ed="X" xml:id="X26.0548.0846b" n="0846b"/> <lb ed="X" n="0846b01"/><lb ed="R041" n="0877b07"/>槃则唯四真无四顚倒即境界般若也如後文般 <lb ed="X" n="0846b02"/><lb ed="R041" n="0877b08"/>若是大神咒是大明咒是无上咒是无等等咒则 <lb ed="X" n="0846b03"/><lb ed="R041" n="0877b09"/>知般若妙契三德如环无端即眷属般若也解義 <lb ed="X" n="0846b04"/><lb ed="R041" n="0877b10"/>现後然般若唯一随其功能有此五義随五義功 <lb ed="X" n="0846b05"/><lb ed="R041" n="0877b11"/>能之上建立彼岸盖不明般若则无明妄想名言 <lb ed="X" n="0846b06"/><lb ed="R041" n="0877b12"/>习气恐怖顚倒总言三惑羁縻皆生死业望无生 <lb ed="X" n="0846b07"/><lb ed="R041" n="0877b13"/>死名为此岸一明般若无明即非无明妄想即非 <lb ed="X" n="0846b08"/><lb ed="R041" n="0877b14"/>妄想名言即非名言恐怖即非恐怖总言幻灭都 <lb ed="X" n="0846b09"/><lb ed="R041" n="0877b15"/>尽慧光浑圆所谓生灭灭<anchor xml:id="nkr_note_add_0846b0901" n="0846b0901"/><anchor xml:id="beg0846b0901" n="0846b0901"/>已<anchor xml:id="end0846b0901"/>寂灭现前对诸生灭 <lb ed="X" n="0846b10"/><lb ed="R041" n="0877b16"/>名为彼岸到此则名之不得状亦不得以随教途 <lb ed="X" n="0846b11"/><lb ed="R041" n="0877b17"/>流佈与世标準名之曰心此心之妙不可知知亦 <lb ed="X" n="0846b12"/><lb ed="R041" n="0877b18"/>难识识独许悟入若悟此心身心一如心外无馀 <lb ed="X" n="0846b13"/><lb ed="R041" n="0878a01"/>乃知<persName>如来</persName>所说一代时教百千三昧无量妙门皆 <lb ed="X" n="0846b14"/><lb ed="R041" n="0878a02"/>是此心分量至于博地凡夫经营产业作务施为 <lb ed="X" n="0846b15"/><lb ed="R041" n="0878a03"/>见色闻声莫若不是此个消息但欠一<g ref="#CB01403">㘞</g>悟而<anchor xml:id="nkr_note_add_0846b1501" n="0846b1501"/><anchor xml:id="beg0846b1501" n="0846b1501"/>已<anchor xml:id="end0846b1501"/> <lb ed="X" n="0846b16"/><lb ed="R041" n="0878a04"/>故曰此心独许悟入经者道也以此经所诠心法 <lb ed="X" n="0846b17"/><lb ed="R041" n="0878a05"/>可入大道故又经者常也以此经所诠心法古今 <lb ed="X" n="0846b18"/><lb ed="R041" n="0878a06"/>不易之常法也按五重玄義此经单法为名实相 <lb ed="X" n="0846b19"/><lb ed="R041" n="0878a07"/>为体观照为宗度苦为用大乘熟酥为教相。</p><p xml:id="pX26p0846b1918" cb:place="inline">〇昔 <lb ed="X" n="0846b20"/><lb ed="R041" n="0878a08"/>者桓公读书于堂上轮扁斫轮于堂下释槌凿而 <lb ed="X" n="0846b21"/><lb ed="R041" n="0878a09"/>上问桓公曰敢问公之所读者何言耶公曰圣人 <lb ed="X" n="0846b22"/><lb ed="R041" n="0878a10"/>之言也曰圣人在乎公曰<anchor xml:id="nkr_note_add_0846b2201" n="0846b2201"/><anchor xml:id="beg0846b2201" n="0846b2201"/>已<anchor xml:id="end0846b2201"/>死矣曰然则公之所 <lb ed="X" n="0846b23"/><lb ed="R041" n="0878a11"/>读者古人之糟粕<anchor xml:id="nkr_note_add_0846b2301" n="0846b2301"/><anchor xml:id="beg0846b2301" n="0846b2301"/>已<anchor xml:id="end0846b2301"/>夫桓公曰寡人读书轮人安 <lb ed="X" n="0846b24"/><lb ed="R041" n="0878a12"/>得议乎有说则可无说则死轮扁曰臣也以臣之 <pb ed="X" xml:id="X26.0548.0846c" n="0846c"/> <lb ed="X" n="0846c01"/><lb ed="R041" n="0878a13"/>事观之斫轮徐则甘而不固疾则苦而不入不徐 <lb ed="X" n="0846c02"/><lb ed="R041" n="0878a14"/>不疾得之于手应之于心口不能言有数存焉于 <lb ed="X" n="0846c03"/><lb ed="R041" n="0878a15"/>其间臣不能以喩臣之子臣之子亦不能受之于 <lb ed="X" n="0846c04"/><lb ed="R041" n="0878a16"/>臣是以行年七十而老斫轮古之人与其不可传 <lb ed="X" n="0846c05"/><lb ed="R041" n="0878a17"/>者死矣然则君之所读者古人之糟粕矣夫。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0846c06"/><lb ed="R041" n="0878a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0846c0601">观自在菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0846c07"/><lb ed="R041" n="0878b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0846c0701">观有二義一者能观观慧二者所观实相能所契 <lb ed="X" n="0846c08"/><lb ed="R041" n="0878b02"/>证名为自在以此契证之理而导众生即名菩萨 <lb ed="X" n="0846c09"/><lb ed="R041" n="0878b03"/>以一切众生妄知莫返而起三毒造种种业轮迴 <lb ed="X" n="0846c10"/><lb ed="R041" n="0878b04"/>三界陞沉上下穷劫无有得自在者唯此菩萨了 <lb ed="X" n="0846c11"/><lb ed="R041" n="0878b05"/>诸法空境智如如在生死不为生死根绊在涅槃 <lb ed="X" n="0846c12"/><lb ed="R041" n="0878b06"/>不为涅槃果缚乃至凡夫界如声闻界如外道界 <lb ed="X" n="0846c13"/><lb ed="R041" n="0878b07"/>如魔王界如此世界如他世界如实为大狮子王 <lb ed="X" n="0846c14"/><lb ed="R041" n="0878b08"/>无畏自在也然此教家常途若在自<anchor xml:id="nkr_note_add_0846c1401" n="0846c1401"/><anchor xml:id="beg0846c1401" n="0846c1401"/>己<anchor xml:id="end0846c1401"/>分中无物 <lb ed="X" n="0846c15"/><lb ed="R041" n="0878b09"/>当情内不放出外不放入心身如墙壁即入于无 <lb ed="X" n="0846c16"/><lb ed="R041" n="0878b10"/>生便乃通身手眼何生死之根绊何是非之作障 <lb ed="X" n="0846c17"/><lb ed="R041" n="0878b11"/>然则能顿悟自心承当自<anchor xml:id="nkr_note_add_0846c1701" n="0846c1701"/><anchor xml:id="beg0846c1701" n="0846c1701"/>己<anchor xml:id="end0846c1701"/>即名观自在菩萨也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0846c18"/><lb ed="R041" n="0878b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0846c1801">行深般若波罗蜜多时。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0846c19"/><lb ed="R041" n="0878b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0846c1901">行者乃能契入之智也深般若者乃所契入之智 <lb ed="X" n="0846c20"/><lb ed="R041" n="0878b14"/>理也时乃能所双忘智理俱泯之时也然此般若 <lb ed="X" n="0846c21"/><lb ed="R041" n="0878b15"/>何以言深盖此般若无形无相无方无所无内无 <lb ed="X" n="0846c22"/><lb ed="R041" n="0878b16"/>外无边无表求之于有相有相无也求之于无相 <lb ed="X" n="0846c23"/><lb ed="R041" n="0878b17"/>无相无也实为石火电光无容拟议直得深之又 <lb ed="X" n="0846c24"/><lb ed="R041" n="0878b18"/>深深犹相也彻之又彻彻犹名也非名非相能使 <pb ed="X" xml:id="X26.0548.0847a" n="0847a"/> <lb ed="X" n="0847a01"/><lb ed="R041" n="0879a01"/>阐提恶性见之如大火聚四边莫能入也能使大 <lb ed="X" n="0847a02"/><lb ed="R041" n="0879a02"/>乘真子见之如<name role="" type="person">淸凉池</name>四门皆可入也是知般若 <lb ed="X" n="0847a03"/><lb ed="R041" n="0879a03"/>之功大强名之为深实有以哉又般若有五契一 <lb ed="X" n="0847a04"/><lb ed="R041" n="0879a04"/>即契五契五即契一如环之无端何乖方之有然 <lb ed="X" n="0847a05"/><lb ed="R041" n="0879a05"/>则即行即深般若即深般若即行实为一念一时 <lb ed="X" n="0847a06"/><lb ed="R041" n="0879a06"/>一际顿入于无生也此如枣柏大论五位法门八 <lb ed="X" n="0847a07"/><lb ed="R041" n="0879a07"/>相成道只在一时一际一刹那不容第二念第二 <lb ed="X" n="0847a08"/><lb ed="R041" n="0879a08"/>时作远近也又如禅宗拟议则白雲万里思量则 <lb ed="X" n="0847a09"/><lb ed="R041" n="0879a09"/>黑山鬼窟直得开口成双橛无言落二三默契于 <lb ed="X" n="0847a10"/><lb ed="R041" n="0879a10"/>此者可谓行深般若也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0847a11"/><lb ed="R041" n="0879a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0847a1101">照见五蕴皆空度一切苦厄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0847a12"/><lb ed="R041" n="0879a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0847a1201">此释前以谓此菩萨契入甚深般若何由致耶此 <lb ed="X" n="0847a13"/><lb ed="R041" n="0879a13"/>释云盖此菩萨最初便能以观照力彻见一念之 <lb ed="X" n="0847a14"/><lb ed="R041" n="0879a14"/>中生灭五蕴亦名五阴蕴即蕴积业行阴即盖阴 <lb ed="X" n="0847a15"/><lb ed="R041" n="0879a15"/>真理由此业行盖阴真理所以听不出声见不超 <lb ed="X" n="0847a16"/><lb ed="R041" n="0879a16"/>色而入轮迴为大害也且此五蕴有一念中五蕴 <lb ed="X" n="0847a17"/><lb ed="R041" n="0879a17"/>有实果五蕴今此照见五蕴皆空即彻见一念之 <lb ed="X" n="0847a18"/><lb ed="R041" n="0879a18"/>中五蕴彻底全空命根断也以一念中见理坚固 <lb ed="X" n="0847a19"/><lb ed="R041" n="0879b01"/>即名色蕴领纳此理即名受蕴思惟此理即名想 <lb ed="X" n="0847a20"/><lb ed="R041" n="0879b02"/>蕴迁变此理即名行蕴了别此理即名识蕴此五 <lb ed="X" n="0847a21"/><lb ed="R041" n="0879b03"/>蕴者言虽前後其实只在一念以行人二六中时 <lb ed="X" n="0847a22"/><lb ed="R041" n="0879b04"/>取捨工夫不離此念若離此念禅门所谓断命根 <lb ed="X" n="0847a23"/><lb ed="R041" n="0879b05"/>矣命根若断报果五蕴自然得解脱矣所谓皮之 <lb ed="X" n="0847a24"/><lb ed="R041" n="0879b06"/>不存毛将安附今此菩萨最初撩著便行不顾前 <pb ed="X" xml:id="X26.0548.0847b" n="0847b"/> <lb ed="X" n="0847b01"/><lb ed="R041" n="0879b07"/>後得丧是非取捨如握一柄金刚剑以斩一丝綟 <lb ed="X" n="0847b02"/><lb ed="R041" n="0879b08"/>相似更无有断不断者实谓顿契真空证入无生 <lb ed="X" n="0847b03"/><lb ed="R041" n="0879b09"/>者矣然则何业果而不彻何苦厄而不度故曰度 <lb ed="X" n="0847b04"/><lb ed="R041" n="0879b10"/>一切苦厄予谓苦厄即实果五蕴解在下文以有 <lb ed="X" n="0847b05"/><lb ed="R041" n="0879b11"/>实果五蕴必有三界报苦报苦虽多不出八苦此 <lb ed="X" n="0847b06"/><lb ed="R041" n="0879b12"/>八苦者实为危厄哉如玄沙谓直如寒潭月影静 <lb ed="X" n="0847b07"/><lb ed="R041" n="0879b13"/>夜钟声随扣击以无亏触波澜而不散犹是生死 <lb ed="X" n="0847b08"/><lb ed="R041" n="0879b14"/>岸头边事须知到此犹属生死则今隐隐取捨之 <lb ed="X" n="0847b09"/><lb ed="R041" n="0879b15"/>念非五蕴而何唯过量大人如德山临济不在此 <lb ed="X" n="0847b10"/><lb ed="R041" n="0879b16"/>限也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0847b11"/><lb ed="R041" n="0879b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0847b1101">舍利子色不异空空不异色色即是空空即是色。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0847b12"/><lb ed="R041" n="0879b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0847b1201">梵语舍利此云鹙盖此尊者其母目利如鹙鸟之 <lb ed="X" n="0847b13"/><lb ed="R041" n="0880a01"/>目时人借以赞称也尊者因母得名故呼为舍利 <lb ed="X" n="0847b14"/><lb ed="R041" n="0880a02"/>子此尊者声闻众中智慧第一以智慧堪入般若 <lb ed="X" n="0847b15"/><lb ed="R041" n="0880a03"/>故<persName>世尊</persName>特召告之盖声闻人不知固质色蕴如幻 <lb ed="X" n="0847b16"/><lb ed="R041" n="0880a04"/>不实将以析色明空多件去取而作种种厌離观 <lb ed="X" n="0847b17"/><lb ed="R041" n="0880a05"/>三界如牢狱视色身如桎梏是以<name role="" type="person">鹿野苑</name>中多有 <lb ed="X" n="0847b18"/><lb ed="R041" n="0880a06"/>弃身如蔽<g ref="#CB00416">帚</g>殆不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0847b1801" n="0847b1801"/><anchor xml:id="beg0847b1801" n="0847b1801"/>已<anchor xml:id="end0847b1801"/>欲入戕之者<persName>世尊</persName>当时不 <lb ed="X" n="0847b19"/><lb ed="R041" n="0880a07"/>敢与伊说破万法本空盖恐诸子忽生怕怖退失 <lb ed="X" n="0847b20"/><lb ed="R041" n="0880a08"/>其心故渐渐与伊淘汰经历多年到此般若会上 <lb ed="X" n="0847b21"/><lb ed="R041" n="0880a09"/>根機颇熟渐相体信故敢于人天众前特呼告之 <lb ed="X" n="0847b22"/><lb ed="R041" n="0880a10"/>以谓汝声闻之人不知万法本空妄修妄证妄取 <lb ed="X" n="0847b23"/><lb ed="R041" n="0880a11"/>涅槃始不知如是妄修妄证于真空之理不相应 <lb ed="X" n="0847b24"/><lb ed="R041" n="0880a12"/>也且汝观此菩萨行深般若何曾用许多辛苦安 <pb ed="X" xml:id="X26.0548.0847c" n="0847c"/> <lb ed="X" n="0847c01"/><lb ed="R041" n="0880a13"/>排而得他只一念彻见五蕴当体全空而便度脱 <lb ed="X" n="0847c02"/><lb ed="R041" n="0880a14"/>既尔汝当省觉须知万法皆从缘起本无实体汝 <lb ed="X" n="0847c03"/><lb ed="R041" n="0880a15"/>不知将谓此坚固色身蕴积有异于真空其实不 <lb ed="X" n="0847c04"/><lb ed="R041" n="0880a16"/>异于真空将谓真空有异于色质其实真空不异 <lb ed="X" n="0847c05"/><lb ed="R041" n="0880a17"/>于色质何也盖此色空皆从缘起既皆从缘起则 <lb ed="X" n="0847c06"/><lb ed="R041" n="0880a18"/>色空岂有异乎故曰色不异空空不异色然则色 <lb ed="X" n="0847c07"/><lb ed="R041" n="0880b01"/>空俱从缘空则色起二种在吾心之中唯是名相 <lb ed="X" n="0847c08"/><lb ed="R041" n="0880b02"/>无实体也如此则目为心经者有旨哉又色空皆 <lb ed="X" n="0847c09"/><lb ed="R041" n="0880b03"/>从缘起则色空之性无二性既无二不须色外觅 <lb ed="X" n="0847c10"/><lb ed="R041" n="0880b04"/>空空外厌色是空是色是色是空故曰色即是空 <lb ed="X" n="0847c11"/><lb ed="R041" n="0880b05"/>空即是色然而不须欣界外为涅槃厌界内为牢 <lb ed="X" n="0847c12"/><lb ed="R041" n="0880b06"/>狱即此业报色蕴完全大解脱矣何劳析色而後 <lb ed="X" n="0847c13"/><lb ed="R041" n="0880b07"/>然哉问异之与即又何辩耶曰不异言者如不识 <lb ed="X" n="0847c14"/><lb ed="R041" n="0880b08"/>灯明者将谓灯不是明明不是灯有人与伊点曰 <lb ed="X" n="0847c15"/><lb ed="R041" n="0880b09"/>灯不异明明不异灯由是始会灯原来即是明明 <lb ed="X" n="0847c16"/><lb ed="R041" n="0880b10"/>原来即是灯须知不异之言启理之初即是之言 <lb ed="X" n="0847c17"/><lb ed="R041" n="0880b11"/>会理之元此推色蕴先竟以下推四蕴盖此色蕴 <lb ed="X" n="0847c18"/><lb ed="R041" n="0880b12"/>坚固我执凡夫犹重所以执有家财产业乃至一 <lb ed="X" n="0847c19"/><lb ed="R041" n="0880b13"/>言相触怀忿没世者亦不可勝数此实色蕴坚执 <lb ed="X" n="0847c20"/><lb ed="R041" n="0880b14"/>所由过也问舍利弗智慧第一岂复尔耶曰告舍 <lb ed="X" n="0847c21"/><lb ed="R041" n="0880b15"/>利弗意警凡夫也曰若然者何不亲告凡夫幷告 <lb ed="X" n="0847c22"/><lb ed="R041" n="0880b16"/>菩萨乎曰若告凡夫凡夫自愚何能即解若告菩 <lb ed="X" n="0847c23"/><lb ed="R041" n="0880b17"/>萨菩萨<anchor xml:id="nkr_note_add_0847c2301" n="0847c2301"/><anchor xml:id="beg0847c2301" n="0847c2301"/>已<anchor xml:id="end0847c2301"/>了而今忽告则凡下生疑盖<persName>世尊</persName>在方 <lb ed="X" n="0847c24"/><lb ed="R041" n="0880b18"/>等会上赞褒菩萨诃叱声闻今若告之寧不生疑 <pb ed="X" xml:id="X26.0548.0848a" n="0848a"/> <lb ed="X" n="0848a01"/><lb ed="R041" n="0881a01"/>有此二缘故不告也唯告之声闻以声闻在上更 <lb ed="X" n="0848a02"/><lb ed="R041" n="0881a02"/>有菩萨地位令其陞进在下超凡夫种类易竟晓 <lb ed="X" n="0848a03"/><lb ed="R041" n="0881a03"/>也且凡夫人因生渴仰以谓舍利弗尙然未了况 <lb ed="X" n="0848a04"/><lb ed="R041" n="0881a04"/>我不勉乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0848a05"/><lb ed="R041" n="0881a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0848a0501">受想行识亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0848a06"/><lb ed="R041" n="0881a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0848a0601">此以四蕴例推前之色蕴亦复缘生也所言受者 <lb ed="X" n="0848a07"/><lb ed="R041" n="0881a07"/>领纳为性以领顺违俱非之三境故起爱为业在 <lb ed="X" n="0848a08"/><lb ed="R041" n="0881a08"/>于顺境则起爱合在于违境则起爱離在于俱非 <lb ed="X" n="0848a09"/><lb ed="R041" n="0881a09"/>未至之境则爱不合<anchor xml:id="nkr_note_add_0848a0901" n="0848a0901"/><anchor xml:id="beg0848a0901" n="0848a0901"/>已<anchor xml:id="end0848a0901"/>至之境则爱不離然此性 <lb ed="X" n="0848a10"/><lb ed="R041" n="0881a10"/>业皆无实体若有实体领纳于顺终有顺性遇违 <lb ed="X" n="0848a11"/><lb ed="R041" n="0881a11"/>境时理不应起云何复遇违境而生嗔恨违顺既 <lb ed="X" n="0848a12"/><lb ed="R041" n="0881a12"/>尔俱非可返则知三境互无体性既无体性非空 <lb ed="X" n="0848a13"/><lb ed="R041" n="0881a13"/>而何是知受即是空又能领纳三境非受而何是 <lb ed="X" n="0848a14"/><lb ed="R041" n="0881a14"/>知空即是受然则空不自空因受而空受不自受 <lb ed="X" n="0848a15"/><lb ed="R041" n="0881a15"/>因空而受是知空受二者互从缘起此缘又是自 <lb ed="X" n="0848a16"/><lb ed="R041" n="0881a16"/>心之妙应也虽然推此受蕴亦名相也自心何由 <lb ed="X" n="0848a17"/><lb ed="R041" n="0881a17"/>而有哉所言想蕴者于境取像为性施设种种名 <lb ed="X" n="0848a18"/><lb ed="R041" n="0881a18"/>言为业以于境上安立分齐方能随起种种名言 <lb ed="X" n="0848a19"/><lb ed="R041" n="0881b01"/>然此性业亦无实体若想前境前境有体不复想 <lb ed="X" n="0848a20"/><lb ed="R041" n="0881b02"/>後既复想後则知无体若无有体非空而何是知 <lb ed="X" n="0848a21"/><lb ed="R041" n="0881b03"/>想即是空又能想像随施名言非想而何是知空 <lb ed="X" n="0848a22"/><lb ed="R041" n="0881b04"/>即是想然亦空不自空因想而空想不自想因空 <lb ed="X" n="0848a23"/><lb ed="R041" n="0881b05"/>而想是知空想亦互缘起推此则自心之中亦名 <lb ed="X" n="0848a24"/><lb ed="R041" n="0881b06"/>相也所言行蕴者迁流造作为義刹那无常念念 <pb ed="X" xml:id="X26.0548.0848b" n="0848b"/> <lb ed="X" n="0848b01"/><lb ed="R041" n="0881b07"/>迁谢生死死生如旋火轮无暂停息然此亦无实 <lb ed="X" n="0848b02"/><lb ed="R041" n="0881b08"/>性若性在内不应迁外性若在外不应迁内是知 <lb ed="X" n="0848b03"/><lb ed="R041" n="0881b09"/>内外无得非空而何是知行蕴即空又能炽燃迁 <lb ed="X" n="0848b04"/><lb ed="R041" n="0881b10"/>变非行而何是知空即行蕴然则空行亦从缘起 <lb ed="X" n="0848b05"/><lb ed="R041" n="0881b11"/>在吾自心空行名相也所言识蕴者识有其三一 <lb ed="X" n="0848b06"/><lb ed="R041" n="0881b12"/>曰阿赖耶二曰末那三曰了境且从了境或名色 <lb ed="X" n="0848b07"/><lb ed="R041" n="0881b13"/>识乃至法识随境立名顺识意故谓于六境了别 <lb ed="X" n="0848b08"/><lb ed="R041" n="0881b14"/>名识且此三识其性元虚互起互灭犹如交芦本 <lb ed="X" n="0848b09"/><lb ed="R041" n="0881b15"/>无可得既无可得非空而何则知识蕴即空又能 <lb ed="X" n="0848b10"/><lb ed="R041" n="0881b16"/>了别诸境非识而何则知空是即识以是观之空 <lb ed="X" n="0848b11"/><lb ed="R041" n="0881b17"/>识亦从缘起在我自心原是梦幻空识但名相耳 <lb ed="X" n="0848b12"/><lb ed="R041" n="0881b18"/>总而言之受想行识四即真空真空即四故受想 <lb ed="X" n="0848b13"/><lb ed="R041" n="0882a01"/>行识亦复如是意谓舍利须知五蕴如是虚幻何 <lb ed="X" n="0848b14"/><lb ed="R041" n="0882a02"/>劳肯綮而妄除蕴哉问若不能会缘起性空将何 <lb ed="X" n="0848b15"/><lb ed="R041" n="0882a03"/>方便而诱之哉曰但看父母未生前此身在甚么 <lb ed="X" n="0848b16"/><lb ed="R041" n="0882a04"/>处安立不许测度计挍作道理解念兹在兹久久 <lb ed="X" n="0848b17"/><lb ed="R041" n="0882a05"/>自然打失鼻孔。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0848b18"/><lb ed="R041" n="0882a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0848b1801">舍利子是诸法空相不生不灭不垢不净不增不减。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0848b19"/><lb ed="R041" n="0882a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0848b1901">前推空蕴缘起无体此当会归自心始显此经以 <lb ed="X" n="0848b20"/><lb ed="R041" n="0882a08"/>心为主盖前空蕴对显则知蕴属缘生蕴既属缘 <lb ed="X" n="0848b21"/><lb ed="R041" n="0882a09"/>则知空非蕴外空非蕴外则此真空亦从缘生到 <lb ed="X" n="0848b22"/><lb ed="R041" n="0882a10"/>此自心之中蕴法不可得也其真空之法亦不可 <lb ed="X" n="0848b23"/><lb ed="R041" n="0882a11"/>得也盖真空犹名相也蕴法亦名相也此二者既 <lb ed="X" n="0848b24"/><lb ed="R041" n="0882a12"/>属名相则在我自心之中本不可得者也故曰是 <pb ed="X" xml:id="X26.0548.0848c" n="0848c"/> <lb ed="X" n="0848c01"/><lb ed="R041" n="0882a13"/>诸法空相既尔则寧非会心耶问此心岂不随缘 <lb ed="X" n="0848c02"/><lb ed="R041" n="0882a14"/>耶若不随缘何显此心之妙耶曰此心非随非不 <lb ed="X" n="0848c03"/><lb ed="R041" n="0882a15"/>随即随即不随非即非不即非不即非即直得離 <lb ed="X" n="0848c04"/><lb ed="R041" n="0882a16"/>四句绝百非口欲言而辞丧意欲缘而虑亡扬眉 <lb ed="X" n="0848c05"/><lb ed="R041" n="0882a17"/>也白雲万里瞬目也<g ref="#CB15154">鹞</g>过新罗<persName>世尊</persName>到此亦无下 <lb ed="X" n="0848c06"/><lb ed="R041" n="0882a18"/>口处但不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0848c0601" n="0848c0601"/><anchor xml:id="beg0848c0601" n="0848c0601"/>已<anchor xml:id="end0848c0601"/>为说不生不灭不垢不净不增不 <lb ed="X" n="0848c07"/><lb ed="R041" n="0882b01"/>减数言为註脚耳须知此四句经实阐自心体性 <lb ed="X" n="0848c08"/><lb ed="R041" n="0882b02"/>如此能不勉乎以此自心本无无明生相本无无 <lb ed="X" n="0848c09"/><lb ed="R041" n="0882b03"/>明住相本无无明异相本无无明灭相故曰不生 <lb ed="X" n="0848c10"/><lb ed="R041" n="0882b04"/>不灭以不生不灭而略异住也又此自心本无贪 <lb ed="X" n="0848c11"/><lb ed="R041" n="0882b05"/>嗔痴本无杀盗婬本无五欲生死本无三界六道 <lb ed="X" n="0848c12"/><lb ed="R041" n="0882b06"/>本无邪见外道本无戒定慧本无六度万行本无 <lb ed="X" n="0848c13"/><lb ed="R041" n="0882b07"/>声闻缘觉本无诸<persName>佛</persName>菩萨总而言之一切染法不 <lb ed="X" n="0848c14"/><lb ed="R041" n="0882b08"/>可得一切净法不可得故曰不垢不净也然而此 <lb ed="X" n="0848c15"/><lb ed="R041" n="0882b09"/>心又能随应无方显四圣界显六凡界然且此心 <lb ed="X" n="0848c16"/><lb ed="R041" n="0882b10"/>在四圣界不增一毫在六凡界不减一毫实为平 <lb ed="X" n="0848c17"/><lb ed="R041" n="0882b11"/>等平等无有高下者故曰不增不减也问此经以 <lb ed="X" n="0848c18"/><lb ed="R041" n="0882b12"/>心为主当以心为宗何以观照为宗曰此有二意 <lb ed="X" n="0848c19"/><lb ed="R041" n="0882b13"/>不以心为宗一者遵于古人不敢擅改以古人判 <lb ed="X" n="0848c20"/><lb ed="R041" n="0882b14"/>观照为宗故如愚意以实相为体以自心为宗以 <lb ed="X" n="0848c21"/><lb ed="R041" n="0882b15"/>观照为用以醍醐为教相曰心宗照用则且置如 <lb ed="X" n="0848c22"/><lb ed="R041" n="0882b16"/>何般若之教为醍醐乎若是醍醐应在法花何为 <lb ed="X" n="0848c23"/><lb ed="R041" n="0882b17"/>般若称耶曰约时般若约教味是醍醐以五时之 <lb ed="X" n="0848c24"/><lb ed="R041" n="0882b18"/>中有不定教故且此心宗万法之源诸经之主所 <pb ed="X" xml:id="X26.0548.0849a" n="0849a"/> <lb ed="X" n="0849a01"/><lb ed="R041" n="0883a01"/>谓心也者总持之大本万法之洪源是以不肖判 <lb ed="X" n="0849a02"/><lb ed="R041" n="0883a02"/>为醍醐试决诸高明意何如耳问心既如此显勝 <lb ed="X" n="0849a03"/><lb ed="R041" n="0883a03"/>为何<persName>世尊</persName>兹不言心独言空者其義何在曰<persName>世尊</persName> <lb ed="X" n="0849a04"/><lb ed="R041" n="0883a04"/>之意以一切众生皆妄认昭昭灵灵为自心者或 <lb ed="X" n="0849a05"/><lb ed="R041" n="0883a05"/>执在内在外在诸六根如是等处而强主宰实为 <lb ed="X" n="0849a06"/><lb ed="R041" n="0883a06"/>偏著邪谬今若直说心言恐就其执返此妙心而 <lb ed="X" n="0849a07"/><lb ed="R041" n="0883a07"/>为妄心复何益哉唯後文结归以心足见意之妙 <lb ed="X" n="0849a08"/><lb ed="R041" n="0883a08"/>也故此唯以空言提醒与人要人自<anchor xml:id="nkr_note_add_0849a0801" n="0849a0801"/><anchor xml:id="beg0849a0801" n="0849a0801"/>己<anchor xml:id="end0849a0801"/>领会物外 <lb ed="X" n="0849a09"/><lb ed="R041" n="0883a09"/>知归言先识旨耳所以经家以心目题则又知<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0849a10"/><lb ed="R041" n="0883a10"/>之微意也可不依乎问文中谓诸法空相诸之为 <lb ed="X" n="0849a11"/><lb ed="R041" n="0883a11"/>言岂独空蕴之二不可得乎曰有二意故一者以 <lb ed="X" n="0849a12"/><lb ed="R041" n="0883a12"/>蕴有五及所显之空共言诸耳二者以空蕴例诸 <lb ed="X" n="0849a13"/><lb ed="R041" n="0883a13"/>根身及诸器界种种不一皆可互推故谓之诸向 <lb ed="X" n="0849a14"/><lb ed="R041" n="0883a14"/>下显出。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0849a15"/><lb ed="R041" n="0883a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0849a1501">是故空中无色无受想行识无眼耳鼻舌身意无色 <lb ed="X" n="0849a16"/><lb ed="R041" n="0883a16"/>声香味触法无眼界乃至无意识界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0849a17"/><lb ed="R041" n="0883a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0849a1701">此以五蕴六根六尘十二处而显叵得也盖前推 <lb ed="X" n="0849a18"/><lb ed="R041" n="0883a18"/>蕴空缘起次会自心一体然且会归自心实由缘 <lb ed="X" n="0849a19"/><lb ed="R041" n="0883b01"/>起而後至也故今又显万法缘起至後结归自心 <lb ed="X" n="0849a20"/><lb ed="R041" n="0883b02"/>则见前後意之微也盖初若不推空蕴凡夫未免 <lb ed="X" n="0849a21"/><lb ed="R041" n="0883b03"/>妄执为谬故必先推空蕴也次若不会归自心则 <lb ed="X" n="0849a22"/><lb ed="R041" n="0883b04"/>恐般若唯空似有不涉缘之妙而声闻人依旧坐 <lb ed="X" n="0849a23"/><lb ed="R041" n="0883b05"/>落无为床上亦不见得故次必当会归自心始见 <lb ed="X" n="0849a24"/><lb ed="R041" n="0883b06"/>圆妙也此中若不廣显缘生则恐万法有不尽之 <pb ed="X" xml:id="X26.0548.0849b" n="0849b"/> <lb ed="X" n="0849b01"/><lb ed="R041" n="0883b07"/>疑故此必廣显万法始见彻底无疑矣至後结归 <lb ed="X" n="0849b02"/><lb ed="R041" n="0883b08"/>自心始乃究竟圆满以是因缘所以前後文意有 <lb ed="X" n="0849b03"/><lb ed="R041" n="0883b09"/>隐显者端在此耳此中廣显缘生者先五蕴六根 <lb ed="X" n="0849b04"/><lb ed="R041" n="0883b10"/>六尘十二处十八界此中五蕴即前所推之蕴不 <lb ed="X" n="0849b05"/><lb ed="R041" n="0883b11"/>须重解问五蕴前既推竟此复出之何故曰只借 <lb ed="X" n="0849b06"/><lb ed="R041" n="0883b12"/>前意以例後耳故不再解所言六根者眼根如蒲 <lb ed="X" n="0849b07"/><lb ed="R041" n="0883b13"/>萄朵唯奔于色且此眼根本无所有盖由明暗二 <lb ed="X" n="0849b08"/><lb ed="R041" n="0883b14"/>尘于妙圆中黏湛发见见精殃色结色成根则知 <lb ed="X" n="0849b09"/><lb ed="R041" n="0883b15"/>眼根除其妄见妄境此根本无所有然则此根即 <lb ed="X" n="0849b10"/><lb ed="R041" n="0883b16"/>是缘起无复得也耳根如新卷葉唯奔于声且此 <lb ed="X" n="0849b11"/><lb ed="R041" n="0883b17"/>耳根本无所有盖由动静二尘于妙圆中黏湛发 <lb ed="X" n="0849b12"/><lb ed="R041" n="0883b18"/>听卷听映精卷声成根则知耳根除其妄听妄声 <lb ed="X" n="0849b13"/><lb ed="R041" n="0884a01"/>此根本无所有然则此根即是缘起无复得也鼻 <lb ed="X" n="0849b14"/><lb ed="R041" n="0884a02"/>根如双垂瓜唯奔于香且此鼻根本无所有盖由 <lb ed="X" n="0849b15"/><lb ed="R041" n="0884a03"/>通塞二尘于妙圆中黏湛发嗅嗅精映香纳香成 <lb ed="X" n="0849b16"/><lb ed="R041" n="0884a04"/>根则知鼻根除其妄嗅妄香本无所有然则此根 <lb ed="X" n="0849b17"/><lb ed="R041" n="0884a05"/>即是缘起无复得也舌根如初偃月唯奔于味且 <lb ed="X" n="0849b18"/><lb ed="R041" n="0884a06"/>此舌根本无所有盖由恬变二尘于妙圆中黏湛 <lb ed="X" n="0849b19"/><lb ed="R041" n="0884a07"/>发尝尝精殃味绞味成根则知此根除其恬变妄 <lb ed="X" n="0849b20"/><lb ed="R041" n="0884a08"/>尝本无所有然则此根即是缘起无复得也身根 <lb ed="X" n="0849b21"/><lb ed="R041" n="0884a09"/>如腰鼓颡唯奔于触且此身根本无所有盖由離 <lb ed="X" n="0849b22"/><lb ed="R041" n="0884a10"/>合二尘于妙圆中黏湛发觉觉精映触搏触成根 <lb ed="X" n="0849b23"/><lb ed="R041" n="0884a11"/>则知此根除其離合妄觉本无所有然则此根即 <lb ed="X" n="0849b24"/><lb ed="R041" n="0884a12"/>是缘起无复得也意根如幽室见唯奔于法且此 <pb ed="X" xml:id="X26.0548.0849c" n="0849c"/> <lb ed="X" n="0849c01"/><lb ed="R041" n="0884a13"/>意根本无所有盖由生灭二尘于妙圆中黏湛发 <lb ed="X" n="0849c02"/><lb ed="R041" n="0884a14"/>知知精映法揽法成根则知此根除其生灭妄知 <lb ed="X" n="0849c03"/><lb ed="R041" n="0884a15"/>本无所有然则此根即是缘起无复得也所言色 <lb ed="X" n="0849c04"/><lb ed="R041" n="0884a16"/>尘虽有多种究唯一義且如<persName>佛</persName>问阿难汝观祇陀 <lb ed="X" n="0849c05"/><lb ed="R041" n="0884a17"/>树林及诸泉池此即色尘也彼文廣推不能俱引 <lb ed="X" n="0849c06"/><lb ed="R041" n="0884a18"/>今取略自作释以下例此且此色尘本无所有盖 <lb ed="X" n="0849c07"/><lb ed="R041" n="0884b01"/>由眼识眼根分别而有除其眼识眼根则此色尘 <lb ed="X" n="0849c08"/><lb ed="R041" n="0884b02"/>无复有也此又色尘唯从缘起所言声尘虽有多 <lb ed="X" n="0849c09"/><lb ed="R041" n="0884b03"/>种究竟一義且如<persName>佛</persName>问阿难汝更听此祇陀林中 <lb ed="X" n="0849c10"/><lb ed="R041" n="0884b04"/>食办击鼓众集撞钟此即声尘也且此声尘亦复 <lb ed="X" n="0849c11"/><lb ed="R041" n="0884b05"/>无有盖由耳根耳识分别而有若无根识声从何 <lb ed="X" n="0849c12"/><lb ed="R041" n="0884b06"/>得是知声尘无复有也此又声尘亦从缘起所言 <lb ed="X" n="0849c13"/><lb ed="R041" n="0884b07"/>香尘虽亦多种究归一義且如<persName>佛</persName>告阿难汝又嗅 <lb ed="X" n="0849c14"/><lb ed="R041" n="0884b08"/>此炉中栴檀此即香尘也且此香尘本无所有盖 <lb ed="X" n="0849c15"/><lb ed="R041" n="0884b09"/>因鼻根鼻识分别而有若无分别香无复得则知 <lb ed="X" n="0849c16"/><lb ed="R041" n="0884b10"/>香尘唯从缘起所言味尘亦复多种且如<persName>世尊</persName>告 <lb ed="X" n="0849c17"/><lb ed="R041" n="0884b11"/>阿难言汝常二时众中持钵其间或遇酥酪醍醐 <lb ed="X" n="0849c18"/><lb ed="R041" n="0884b12"/>名为上味此即味尘由根识有亦如前例所言触 <lb ed="X" n="0849c19"/><lb ed="R041" n="0884b13"/>尘如告阿难汝常晨朝以手摩头此即触尘亦由 <lb ed="X" n="0849c20"/><lb ed="R041" n="0884b14"/>根识所有幷如前例所言法尘如<persName>世尊</persName>言汝常意 <lb ed="X" n="0849c21"/><lb ed="R041" n="0884b15"/>中所缘善恶无记三性生成法则此即法尘亦如 <lb ed="X" n="0849c22"/><lb ed="R041" n="0884b16"/>前例无复有也所言界者梵语<g ref="#CB00501">驮</g>都此云界界是 <lb ed="X" n="0849c23"/><lb ed="R041" n="0884b17"/>因義根境识三互为因故又种族義根境识三各 <lb ed="X" n="0849c24"/><lb ed="R041" n="0884b18"/>一种族又眼等六种族别故此十八界亦复无有 <pb ed="X" xml:id="X26.0548.0850a" n="0850a"/> <lb ed="X" n="0850a01"/><lb ed="R041" n="0885a01"/>盖此界言以根境识三因为界一根有三六三十 <lb ed="X" n="0850a02"/><lb ed="R041" n="0885a02"/>八此十八者究无有体且根境识自无有体此三 <lb ed="X" n="0850a03"/><lb ed="R041" n="0885a03"/>无有界从奚立然则此十八界亦唯缘起此解取 <lb ed="X" n="0850a04"/><lb ed="R041" n="0885a04"/>意楞严令人易解然不录全文唯取摘句義者望 <lb ed="X" n="0850a05"/><lb ed="R041" n="0885a05"/>人尝脔以知全鼎耳或曰此中与楞严不同予谓 <lb ed="X" n="0850a06"/><lb ed="R041" n="0885a06"/>实相同耳但楞严多种推破此中直告文意虽有 <lb ed="X" n="0850a07"/><lb ed="R041" n="0885a07"/>不同其旨实为一也问此中但直说无有便了何 <lb ed="X" n="0850a08"/><lb ed="R041" n="0885a08"/>必以缘生之理而推穷也曰若不推缘生则凡夫 <lb ed="X" n="0850a09"/><lb ed="R041" n="0885a09"/>之人何由开解必应尔也只如阿难多闻第一尙 <lb ed="X" n="0850a10"/><lb ed="R041" n="0885a10"/>然以多方辩究况吾侪乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0850a11"/><lb ed="R041" n="0885a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0850a1101">无无明亦无无明尽乃至无老死亦无老死尽。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0850a12"/><lb ed="R041" n="0885a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0850a1201">此显十二因缘缘觉之道亦是缘生也且此十二 <lb ed="X" n="0850a13"/><lb ed="R041" n="0885a13"/>因缘有其生起亦有还灭言生起者良由真性之 <lb ed="X" n="0850a14"/><lb ed="R041" n="0885a14"/>中一念不觉真性不明则曰无明以不明故而妄 <lb ed="X" n="0850a15"/><lb ed="R041" n="0885a15"/>发动则曰行以发动故而有分别则曰识以有分 <lb ed="X" n="0850a16"/><lb ed="R041" n="0885a16"/>别而有入胎羯罗蓝遏蒲昙蔽尸羯南等则曰名 <lb ed="X" n="0850a17"/><lb ed="R041" n="0885a17"/>色以有名色渐长六根则曰六入以有六入而便 <lb ed="X" n="0850a18"/><lb ed="R041" n="0885a18"/>触境触境即六尘则曰触以有触故而便领纳领 <lb ed="X" n="0850a19"/><lb ed="R041" n="0885b01"/>纳违顺俱非之三境则曰受以有受故而起爱心 <lb ed="X" n="0850a20"/><lb ed="R041" n="0885b02"/>违境爱常離顺境爱常合于俱非未至爱长離<anchor xml:id="nkr_note_add_0850a2001" n="0850a2001"/><anchor xml:id="beg0850a2001" n="0850a2001"/>已<anchor xml:id="end0850a2001"/> <lb ed="X" n="0850a21"/><lb ed="R041" n="0885b03"/>至爱长合则曰爱以有受故而便执取则曰取以 <lb ed="X" n="0850a22"/><lb ed="R041" n="0885b04"/>有取故而便有业果相繫则曰有以有业果即属 <lb ed="X" n="0850a23"/><lb ed="R041" n="0885b05"/>众生则曰生以有生故便有老死则曰老死此俱 <lb ed="X" n="0850a24"/><lb ed="R041" n="0885b06"/>以十二资始为因十二助因为缘故名曰因缘且 <pb ed="X" xml:id="X26.0548.0850b" n="0850b"/> <lb ed="X" n="0850b01"/><lb ed="R041" n="0885b07"/>此十二因缘犹系三世无明缘行过去二支因识 <lb ed="X" n="0850b02"/><lb ed="R041" n="0885b08"/>缘名色名色缘六入乃至触缘受现在五支果以 <lb ed="X" n="0850b03"/><lb ed="R041" n="0885b09"/>有无明之行必感如是之果爱缘取取缘有现在 <lb ed="X" n="0850b04"/><lb ed="R041" n="0885b10"/>二支因以有报果在先必造如是惑因生缘老死 <lb ed="X" n="0850b05"/><lb ed="R041" n="0885b11"/>未来二支果以有现在之因必感未来之果如是 <lb ed="X" n="0850b06"/><lb ed="R041" n="0885b12"/>三世轮环头出头没真可厌離者也所以缘觉之 <lb ed="X" n="0850b07"/><lb ed="R041" n="0885b13"/>人闻此十二因缘便欲厌離而修观行以断灭之 <lb ed="X" n="0850b08"/><lb ed="R041" n="0885b14"/>犹如斩树先要斩根根若斩矣枝葉必不存也今 <lb ed="X" n="0850b09"/><lb ed="R041" n="0885b15"/>欲灭此十二因缘亦复如是若欲灭根先灭无明 <lb ed="X" n="0850b10"/><lb ed="R041" n="0885b16"/>无明若灭十二因缘亦复无矣故曰无明灭则行 <lb ed="X" n="0850b11"/><lb ed="R041" n="0885b17"/>灭乃至老死亦复灭矣此所谓无明尽也老死亦 <lb ed="X" n="0850b12"/><lb ed="R041" n="0885b18"/>尽也因缘既灭便入有馀涅槃此乃缘觉之道也 <lb ed="X" n="0850b13"/><lb ed="R041" n="0886a01"/>然此缘觉之道实亦无性盖生起因缘由还灭而 <lb ed="X" n="0850b14"/><lb ed="R041" n="0886a02"/>显还灭因缘由生起而显既因互显俱无体性则 <lb ed="X" n="0850b15"/><lb ed="R041" n="0886a03"/>缘觉之道实由缘起俱不可得故曰无无明乃至 <lb ed="X" n="0850b16"/><lb ed="R041" n="0886a04"/>无无明尽等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0850b17"/><lb ed="R041" n="0886a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0850b1701">无苦集灭道无智亦无得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0850b18"/><lb ed="R041" n="0886a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0850b1801">此显四谛声闻及菩萨之道亦缘起也且四谛者 <lb ed="X" n="0850b19"/><lb ed="R041" n="0886a07"/>苦集属世间因果也灭道出世间因果也世间因 <lb ed="X" n="0850b20"/><lb ed="R041" n="0886a08"/>果者集是招感性苦是逼迫性以贪嗔痴招感报 <lb ed="X" n="0850b21"/><lb ed="R041" n="0886a09"/>业而逼迫也此逼迫性不出八苦其八苦有无量 <lb ed="X" n="0850b22"/><lb ed="R041" n="0886a10"/>危厄真可厌之唯声闻人知此苦故便修戒定慧 <lb ed="X" n="0850b23"/><lb ed="R041" n="0886a11"/>道而入寂灭涅槃此所谓捨世间因果修出世间 <lb ed="X" n="0850b24"/><lb ed="R041" n="0886a12"/>因果也然此二种因果亦无实性如缘觉道例之 <pb ed="X" xml:id="X26.0548.0850c" n="0850c"/> <lb ed="X" n="0850c01"/><lb ed="R041" n="0886a13"/>又菩萨之道廣有无量总之则万行略之则六度 <lb ed="X" n="0850c02"/><lb ed="R041" n="0886a14"/>约之则智得二言而该之以有智故则自利利他 <lb ed="X" n="0850c03"/><lb ed="R041" n="0886a15"/>亦谓得矣然菩萨之道亦从缘起若无缘起行将 <lb ed="X" n="0850c04"/><lb ed="R041" n="0886a16"/>安施是知菩萨之道从缘无可得也亦如上例又 <lb ed="X" n="0850c05"/><lb ed="R041" n="0886a17"/>智之为言属菩萨得之为言属诸<persName>佛</persName>以菩萨属因 <lb ed="X" n="0850c06"/><lb ed="R041" n="0886a18"/>智故以诸<persName>佛</persName>属得果故然而心<persName>佛</persName>众生三无差别 <lb ed="X" n="0850c07"/><lb ed="R041" n="0886b01"/>是知诸<persName>佛</persName>亦为缘起不可得也须知万法无量不 <lb ed="X" n="0850c08"/><lb ed="R041" n="0886b02"/>出圣凡二界摄该尽矣故今虽文字作四段显其 <lb ed="X" n="0850c09"/><lb ed="R041" n="0886b03"/>缘生推意实有无量故曰廣显缘生抑可知矣显 <lb ed="X" n="0850c10"/><lb ed="R041" n="0886b04"/>生<anchor xml:id="nkr_note_add_0850c1001" n="0850c1001"/><anchor xml:id="beg0850c1001" n="0850c1001"/>已<anchor xml:id="end0850c1001"/>竟向下结归。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0850c11"/><lb ed="R041" n="0886b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0850c1101">以无所得故菩提萨埵依般若波罗蜜多故心无罣 <lb ed="X" n="0850c12"/><lb ed="R041" n="0886b06"/>碍无罣碍故无有恐怖远離顚倒梦想究竟涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0850c13"/><lb ed="R041" n="0886b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0850c1301">此所谓结归自心也盖前廣显缘生即是性空般 <lb ed="X" n="0850c14"/><lb ed="R041" n="0886b08"/>若一无所得故曰以无所得故且此故之为言即 <lb ed="X" n="0850c15"/><lb ed="R041" n="0886b09"/>有结显意也下故字仿此菩萨依此性空般若圆 <lb ed="X" n="0850c16"/><lb ed="R041" n="0886b10"/>证自心了无遗馀故标曰依般若波罗蜜多故心 <lb ed="X" n="0850c17"/><lb ed="R041" n="0886b11"/>无罣碍且此心刹那不住如大火聚纤毫不存如 <lb ed="X" n="0850c18"/><lb ed="R041" n="0886b12"/>闪电光无容拟议居有有壞居空空败直得言思 <lb ed="X" n="0850c19"/><lb ed="R041" n="0886b13"/>道断心行处灭更无一物当情可作障碍然则心 <lb ed="X" n="0850c20"/><lb ed="R041" n="0886b14"/>法如是之勝何恐怖而不除何顚倒之不远何梦 <lb ed="X" n="0850c21"/><lb ed="R041" n="0886b15"/>想之可乱何涅槃之可得故标曰无罣碍故无有 <lb ed="X" n="0850c22"/><lb ed="R041" n="0886b16"/>恐怖远離顚倒梦想究竟涅槃是亦径<g ref="#CB00527">庭</g>语哉且 <lb ed="X" n="0850c23"/><lb ed="R041" n="0886b17"/>此恐怖本无有体由人不了一切境法而生惶恐 <lb ed="X" n="0850c24"/><lb ed="R041" n="0886b18"/>畏怖以有恐怖便有种种梦想不实妄取涅槃其 <pb ed="X" xml:id="X26.0548.0851a" n="0851a"/> <lb ed="X" n="0851a01"/><lb ed="R041" n="0887a01"/>实涅槃何从而可得耶然此皆凡夫法耳以凡夫 <lb ed="X" n="0851a02"/><lb ed="R041" n="0887a02"/>人不了万法唯心起惑造业或造世间地狱三涂 <lb ed="X" n="0851a03"/><lb ed="R041" n="0887a03"/>法或造出世间声闻缘觉道法乃至希取大涅槃 <lb ed="X" n="0851a04"/><lb ed="R041" n="0887a04"/>法此皆起惑恐怖之所致耳以正理观之皆是梦 <lb ed="X" n="0851a05"/><lb ed="R041" n="0887a05"/>想幻兴幻灭无有实体如昔者杯弓幻影妄惑恐 <lb ed="X" n="0851a06"/><lb ed="R041" n="0887a06"/>怖不亦虚诳乎今此菩萨了证自心如是梦想悉 <lb ed="X" n="0851a07"/><lb ed="R041" n="0887a07"/>皆无矣问梦想无之则信何乃涅槃亦复无耶若 <lb ed="X" n="0851a08"/><lb ed="R041" n="0887a08"/>无菩萨何处究竟乎曰此又不了自心作是疑也 <lb ed="X" n="0851a09"/><lb ed="R041" n="0887a09"/>若了自心<persName>佛</persName>之一字尙是名相何况涅槃乎尽虚 <lb ed="X" n="0851a10"/><lb ed="R041" n="0887a10"/>空遍法界浑沦一个自<anchor xml:id="nkr_note_add_0851a1001" n="0851a1001"/><anchor xml:id="beg0851a1001" n="0851a1001"/>己<anchor xml:id="end0851a1001"/>那容名相于其间耶不 <lb ed="X" n="0851a11"/><lb ed="R041" n="0887a11"/>见张拙秀才是个俗人一悟自心便云光明寂照 <lb ed="X" n="0851a12"/><lb ed="R041" n="0887a12"/>遍河沙凡圣含灵共一家一念不生全体现六根 <lb ed="X" n="0851a13"/><lb ed="R041" n="0887a13"/>纔动被雲遮断除妄想重增病趣向真如亦是邪 <lb ed="X" n="0851a14"/><lb ed="R041" n="0887a14"/>随顺世缘无罣碍涅槃生死等空花依此信去自 <lb ed="X" n="0851a15"/><lb ed="R041" n="0887a15"/>然相应也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0851a16"/><lb ed="R041" n="0887a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0851a1601">三世诸<persName>佛</persName>依般若波罗蜜多故得阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0851a17"/><lb ed="R041" n="0887a17"/>菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0851a18"/><lb ed="R041" n="0887a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0851a1801">此结显诸<persName>佛</persName>亦依般若性空而圆证自心也盖阿 <lb ed="X" n="0851a19"/><lb ed="R041" n="0887b01"/>耨多罗虽然果称亦实自心之别名也阿云梵语 <lb ed="X" n="0851a20"/><lb ed="R041" n="0887b02"/>此翻为无耨多罗梵语此翻为上三云梵语此翻 <lb ed="X" n="0851a21"/><lb ed="R041" n="0887b03"/>为正藐云梵语此翻为等菩提梵语此翻为觉即 <lb ed="X" n="0851a22"/><lb ed="R041" n="0887b04"/>此无上正等之觉便是自心分量盖万法至心而 <lb ed="X" n="0851a23"/><lb ed="R041" n="0887b05"/>极名曰无上更无邪正等差名曰正等无法不了 <lb ed="X" n="0851a24"/><lb ed="R041" n="0887b06"/>名曰觉实觉昏迷之识性能照万法之重衢是知 <pb ed="X" xml:id="X26.0548.0851b" n="0851b"/> <lb ed="X" n="0851b01"/><lb ed="R041" n="0887b07"/>三界无别法唯是一心造寧不然乎此又一解以 <lb ed="X" n="0851b02"/><lb ed="R041" n="0887b08"/>前廣显万法缘起性空一法不存唯是一心若了 <lb ed="X" n="0851b03"/><lb ed="R041" n="0887b09"/>唯心便名菩萨不但菩萨而<anchor xml:id="nkr_note_add_0851b0301" n="0851b0301"/><anchor xml:id="beg0851b0301" n="0851b0301"/>已<anchor xml:id="end0851b0301"/>亦即是诸<persName>佛</persName>故此 <lb ed="X" n="0851b04"/><lb ed="R041" n="0887b10"/>结归之文而以菩萨诸<persName>佛</persName>结之者实有以哉问此 <lb ed="X" n="0851b05"/><lb ed="R041" n="0887b11"/>心之中一法无有何以有诸<persName>佛</persName>菩萨哉曰此心刹 <lb ed="X" n="0851b06"/><lb ed="R041" n="0887b12"/>那不住能有能无非有非无无容拟议何圣凡之 <lb ed="X" n="0851b07"/><lb ed="R041" n="0887b13"/>可得今云菩萨诸<persName>佛</persName>者以对凡夫而说除凡夫诸 <lb ed="X" n="0851b08"/><lb ed="R041" n="0887b14"/><persName>佛</persName>亦不可得何况菩萨乎以菩萨不自云菩萨诸 <lb ed="X" n="0851b09"/><lb ed="R041" n="0887b15"/><persName>佛</persName>不自云诸<persName>佛</persName>知此则诸<persName>佛</persName>无得也虽然此之所 <lb ed="X" n="0851b10"/><lb ed="R041" n="0887b16"/>论皆属理具法身以法身唯从证得未论果上报 <lb ed="X" n="0851b11"/><lb ed="R041" n="0887b17"/>身以报身唯修感得若执理具法身撥无报身是 <lb ed="X" n="0851b12"/><lb ed="R041" n="0887b18"/>为大谬愼之愼之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0851b13"/><lb ed="R041" n="0888a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0851b1301">故知般若波罗蜜多是大神咒是大明咒是无上咒 <lb ed="X" n="0851b14"/><lb ed="R041" n="0888a02"/>是无等等咒能除一切苦真实不虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0851b15"/><lb ed="R041" n="0888a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0851b1501">既云般若又云咒者盖咒秘密不容解说之意如 <lb ed="X" n="0851b16"/><lb ed="R041" n="0888a04"/>军中密令无容外传是知咒是秘密之義今云般 <lb ed="X" n="0851b17"/><lb ed="R041" n="0888a05"/>若是大神咒是大明咒是无上咒是无等等咒须 <lb ed="X" n="0851b18"/><lb ed="R041" n="0888a06"/>知般若是秘密也盖由前来推性空般若会归自 <lb ed="X" n="0851b19"/><lb ed="R041" n="0888a07"/>心恐人作疑将谓般若之外有心自心之外有般 <lb ed="X" n="0851b20"/><lb ed="R041" n="0888a08"/>若则成两个何通融之此<persName>如来</persName>末後极则开示又 <lb ed="X" n="0851b21"/><lb ed="R041" n="0888a09"/>一重要关也意谓不可作此见解以般若元与法 <lb ed="X" n="0851b22"/><lb ed="R041" n="0888a10"/>身解脱联络不断牵连自在如<g ref="#CB15117">𠁼</g>字三点不纵不 <lb ed="X" n="0851b23"/><lb ed="R041" n="0888a11"/>横不幷不别擧一即三言三即一但不可心思言 <lb ed="X" n="0851b24"/><lb ed="R041" n="0888a12"/>议可也故曰般若是大神咒以咒之为言不解可 <pb ed="X" xml:id="X26.0548.0851c" n="0851c"/> <lb ed="X" n="0851c01"/><lb ed="R041" n="0888a13"/>也神之为言推功有在说之可也言其大神即是 <lb ed="X" n="0851c02"/><lb ed="R041" n="0888a14"/>法身之德以法身神而莫测故曰大神此以般若 <lb ed="X" n="0851c03"/><lb ed="R041" n="0888a15"/>即是法身然不可以言说但可以默契故曰般若 <lb ed="X" n="0851c04"/><lb ed="R041" n="0888a16"/>是大神咒般若之德犹如千日能破万惑亦不可 <lb ed="X" n="0851c05"/><lb ed="R041" n="0888a17"/>以言说故曰般若是大明咒然般若能破万惑则 <lb ed="X" n="0851c06"/><lb ed="R041" n="0888a18"/>是解脱之德且此解脱非二乘凡夫可上故名无 <lb ed="X" n="0851c07"/><lb ed="R041" n="0888b01"/>上然亦不可以言说故曰般若是无上咒然则三 <lb ed="X" n="0851c08"/><lb ed="R041" n="0888b02"/>德如是明显而云咒者正以三德秘密互为相摄 <lb ed="X" n="0851c09"/><lb ed="R041" n="0888b03"/>文虽般若即法身解脱意实亦有解脱即是般若 <lb ed="X" n="0851c10"/><lb ed="R041" n="0888b04"/>法身例此故此三者连环自在直出思议之表无 <lb ed="X" n="0851c11"/><lb ed="R041" n="0888b05"/>有一法过之者实为三世诸<persName>佛</persName>共相秘受故结赞 <lb ed="X" n="0851c12"/><lb ed="R041" n="0888b06"/>曰般若是无等等咒既尔三德圆融之功大何变 <lb ed="X" n="0851c13"/><lb ed="R041" n="0888b07"/>易生死分段生死之有苦哉真为终古真实之法 <lb ed="X" n="0851c14"/><lb ed="R041" n="0888b08"/>也故曰能除一切苦真实不虚然则般若与心又 <lb ed="X" n="0851c15"/><lb ed="R041" n="0888b09"/>何如哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0851c16"/><lb ed="R041" n="0888b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0851c1601">故说般若波罗蜜多咒即说咒曰。</p><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0851c1614" cb:place="inline">揭谛揭谛波罗揭 <lb ed="X" n="0851c17"/><lb ed="R041" n="0888b11"/>谛波罗僧揭谛菩提萨婆诃</p></cb:div> <lb ed="X" n="0851c18"/><lb ed="R041" n="0888b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0851c1801">此正显能除诸苦真实之功德也特咒宣者以出 <lb ed="X" n="0851c19"/><lb ed="R041" n="0888b13"/>思议表耳且咒无理路无義解不容思量不许拟 <lb ed="X" n="0851c20"/><lb ed="R041" n="0888b14"/>议直得无言可伸无语可说正当恁么时千差路 <lb ed="X" n="0851c21"/><lb ed="R041" n="0888b15"/>绝不通凡圣何苦不除何业不脱可谓般若平等 <lb ed="X" n="0851c22"/><lb ed="R041" n="0888b16"/>中平等之功德也禅门所谓无味之谈塞断人口 <lb ed="X" n="0851c23"/><lb ed="R041" n="0888b17"/>此虽通理亦须通義盖一切经咒元初皆属梵语 <lb ed="X" n="0851c24"/><lb ed="R041" n="0888b18"/>而译师独翻其经不翻其咒者以有四義故一是 <pb ed="X" xml:id="X26.0548.0852a" n="0852a"/> <lb ed="X" n="0852a01"/><lb ed="R041" n="0889a01"/><persName>佛</persName>密语秘密之法唯<persName>佛</persName>与<persName>佛</persName>乃能知之二是总持 <lb ed="X" n="0852a02"/><lb ed="R041" n="0889a02"/>门一一字句含多義故如<persName>婆伽婆</persName>具六种義三是 <lb ed="X" n="0852a03"/><lb ed="R041" n="0889a03"/><persName>佛</persName>蜜印如王印信所往无所不通幽显遵奉<persName>佛</persName><persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0852a04"/><lb ed="R041" n="0889a04"/>相传不移易故四是不思议力所加持故但能密 <lb ed="X" n="0852a05"/><lb ed="R041" n="0889a05"/>诵即得灭过有此四義所以不翻此所谓秘密不 <lb ed="X" n="0852a06"/><lb ed="R041" n="0889a06"/>翻应知问此经亦具三分否曰有之观自在菩萨 <lb ed="X" n="0852a07"/><lb ed="R041" n="0889a07"/>至度一切苦厄此属序分盖因菩萨而序起法门 <lb ed="X" n="0852a08"/><lb ed="R041" n="0889a08"/>也告舍利子洎至般若是大神咒是无等等咒此 <lb ed="X" n="0852a09"/><lb ed="R041" n="0889a09"/>属正宗分正以性空会心与声闻说也後语咒文 <lb ed="X" n="0852a10"/><lb ed="R041" n="0889a10"/>意属流通盖此流通非同他经以他经专劝赞弘 <lb ed="X" n="0852a11"/><lb ed="R041" n="0889a11"/>持功德为主独此经唯以密咒为流通者盖谓此 <lb ed="X" n="0852a12"/><lb ed="R041" n="0889a12"/>经无相般若非可文言赞说弘持而尽其意直于 <lb ed="X" n="0852a13"/><lb ed="R041" n="0889a13"/>无言无说无思无解以默契于言先领略于物表 <lb ed="X" n="0852a14"/><lb ed="R041" n="0889a14"/>是为真弘通般若真流传正宗故以密咒宣在经 <lb ed="X" n="0852a15"/><lb ed="R041" n="0889a15"/>末实有以也是以自心现量只可自悟非从他得 <lb ed="X" n="0852a16"/><lb ed="R041" n="0889a16"/>所以不肖以斫轮为解者意在此耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0852a17"/><lb ed="R041" n="0889a17"/> <lb ed="X" n="0852a18"/><lb ed="R041" n="0889a18"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>般若波罗蜜多心经斫轮解<note place="inline">终</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0845c1101" to="#end0845c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0846b0901" to="#end0846b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0846b1501" to="#end0846b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0846b2201" to="#end0846b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0846b2301" to="#end0846b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0846c1401" to="#end0846c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0846c1701" to="#end0846c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0847b1801" to="#end0847b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0847c2301" to="#end0847c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0848a0901" to="#end0848a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0848c0601" to="#end0848c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0849a0801" to="#end0849a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0850a2001" to="#end0850a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0850c1001" to="#end0850c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0851a1001" to="#end0851a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0851b0301" to="#end0851b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0845c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0845c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0846b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0846b0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0846b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0846b1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0846b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0846b2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0846b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0846b2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0846c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0846c1401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0846c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0846c1701">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0847b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0847b1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0847c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0847c2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0848a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0848a0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0848c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0848c0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0849a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0849a0801">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0850a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0850a2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0850c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0850c1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0851a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0851a1001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0851b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0851b0301">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>